"Nói phải củ cải cũng nghe được"- Tục ngữ Việt Nam.

Đề thi Văn tú tài quốc gia và tuyển sinh ĐH, CĐ ngày 2 tháng 7/2016 gây xôn xao dư luận trên FB. Câu 3 khổ thứ 5 của bài thơ “Tiếng Việt” được dẫn là “Ôi tiếng Việt như bùn, như lụa (NXB Giáo Dục 1985), trong khi các sách khác in là “Ôi tiếng Việt như đất cày, như lụa”.

 Lãng tử đánh bạo bình giảng đôi lời để lựa chọn câu nào hay hơn.

 Tiếng Việt

Lưu Quang Vũ

1

Tiếng mẹ gọi trong hoàng hôn khói sẫm
Cánh đồng xa cò trắng rủ nhau về
Có con nghé trên lưng bùn ướt đẫm
Nghe xạc xào gió thổi giữa cau tre.
2
Tiếng kéo gỗ nhọc nhằn trên bãi nắng
Tiếng gọi đò sông vắng bến lau khuya
Tiếng lụa xé đau lòng thoi sợi trắng
Tiếng dập dồn nước lũ xoáy chân đê.
3
Tiếng cha dặn khi vun cành nhóm lửa
Khi hun thuyền, gieo mạ, lúc đưa nôi
Tiếng mưa dội ào ào trên mái cọ
Nón ai xa thăm thẳm ở bên trời.
4
“Ðá cheo leo trâu trèo trâu trượt…”
Ði mòn đàng dứt cỏ đợi người thương
Ðây muối mặn gừng cay lòng khế xót
Ta như chim trong tiếng Việt như rừng.
5
Chưa chữ viết đã vẹn tròn tiếng nói
Vầng trăng cao đêm cá lặn sao mờ
Ôi tiếng Việt như đất cày, như lụa
Óng tre ngà và mềm mại như tơ.
6
Tiếng tha thiết, nói thường nghe như hát
Kể mọi điều bằng ríu rít âm thanh
Như gió nước không thể nào nắm bắt
Dấu huyền trầm, dấu ngã chênh vênh.
7
Dấu hỏi dựng suốt ngàn đời lửa cháy
Một tiếng vườn rợp bóng lá cành vươn
Nghe mát lịm ở đầu môi tiếng suối
Tiếng heo may gợi nhớ những con đường.
8
Một đảo nhỏ xa xôi ngoài biển rộng
Vẫn tiếng làng tiếng nước của riêng ta
Tiếng chẳng mất khi Loa thành đã mất
Nàng Mỵ Châu quỳ xuống lạy cha già.
9
Tiếng thao thức lòng trai ôm ngọc sáng
Dưới cát vùi sóng dập chẳng hề nguôi
Tiếng tủi cực kẻ ăn cầu ngủ quán
Thành Nguyễn Du vằng vặc nỗi thương đời.
10
Trái đất rộng giàu sang bao thứ tiếng
Cao quý thâm trầm rực rỡ vui tươi
Tiếng Việt rung rinh nhịp đập trái tim người
Như tiếng sáo như dây đàn máu nhỏ.
11
Buồm lộng sóng xô, mai về trúc nhớ
Phá cũi lồng vời vợi cánh chim bay
Tiếng nghẹn ngào như đời mẹ đắng cay
Tiếng trong trẻo như hồn dân tộc Việt.
12
Mỗi sớm dậy nghe bốn bề thân thiết
Người qua đường chung tiếng Việt cùng tôi
Như vị muối chung lòng biển mặn
Như dòng sông thương mến chảy muôn đời.
13
Ai thuở trước nói những lời thứ nhất
Còn thô sơ như mảnh đá thay rìu
Ðiều anh nói hôm nay, chiều sẽ tắt
Ai người sau nói tiếp những lời yêu?
14
Ai phiêu bạt nơi chân trời góc biển
Có gọi thầm tiếng Việt mỗi đêm khuya?
Ai ở phía bên kia cầm súng khác
Cùng tôi trong tiếng Việt quay về.
15
Ôi tiếng Việt suốt đời tôi mắc nợ
Quên nỗi mình quên áo mặc cơm ăn
Trời xanh quá môi tôi hồi hộp quá
Tiếng Việt ơi tiếng Việt ân tình…
Có thông tin cho rằng đây là một bài thơ hiếm hoi của Lưu Quang Vũ được đăng báo trong những năm người ta từ chối thơ anh. Để đăng được, biên tập phải sửa câu cuối: “Tiếng Việt ơi, tiếng Việt xót xa tình” của anh thành “tiếng Việt ân tình”. Bản được công bố được coi là bản chính nên các tuyển thơ Lưu Quang Vũ về sau đều chép: “tiếng Việt ân tình” chứ không phải “tiếng Việt xót xa tình” như ý ban đầu của tác giả.
Vâng tôi xin góp lời bình 1 câu thơ có hai dị bản.

Có hai kiểu bình: vắn tắt (điểm) và hệ thống (toàn diện), tôi xin kết hợp cả hai.

Bài thơ có 15 khổ (4 câu/khổ). Câu thơ cần bàn nằm ở khổ thứ 5.

Mỗi khổ thơ tạm coi như một tứ tuyệt Việt Nam nhằm diễn đạt một, hai đặc điểm của tiếng Việt. Đặc điểm hình thức như ngữ âm phong phú, giàu cảm xúc (với 6 thanh âm), nói năng thoải mái, dễ nói, Đặc điểm nội dung: diễn tả mọi điều cần thiết về cuộc sống ngừi Việt, từ phong cảnh quê hương đất nước đến cảnh làm ăn cực nhọc có khi cũng lãng mạn.v.v… và câu chót “tiếng Việt ơi tiếng Việt xót xa tình” (câu này viết trong giai đoạn anh Vũ đang rất tâm trạng buồn bã…) nhưng sau ai đó lại sửa “TV ơi tiếng Việt ân tình” để giữ lập trường (?) nghe nói tác giả cũng đồng ý sửa.

Trở lại với khổ thứ 5, có 2 câu thơ dị bản:

5/15
Chưa chữ viết đã vẹn tròn tiếng nói
Vầng trăng cao đêm cá lặn sao mờ
Ôi tiếng Việt như đất cày, như lụa
Óng tre ngà và mềm mại như tơ.

-Về mặt thể thơ: thể THƠ MỚI (cách gọi tên thể thơ 1930-45) để so sánh với CỔ THI  viết bằng Hán, Nôm trước đó. Chủ yếu mỗi câu 8 tiếng (đôi khi hãn hữu du di lên 9 tiếng).

– Về số câu có thể dài liên miên như thể Hành của cổ thi, có thể chia nhiều khổ, mỗi khổ 4 câu (ảnh hưởng của tứ tuyệt).

– Về thanh âm (bằng trắc) không qui định chặt chẽ như Đường luật nhưng vẫn nương theo luật Đường sao cho nhịp nhàng uyển chuyển.

Câu 1: ý nói tiếng thuần Việt đã khá tốt trước khi có chữ Hán bổ sung (đã vẹn tròn)

Câu 2: tiếng Việt đã thành ca dao “vầng trăng, cá lặn, sao mờ” những hình ảnh quen thuộc trong ca dao. Tiếng Việt nghệ thuật…

Câu 3: “Ôi tiếng Việt như đất cày, như lụa”:

“như lụa” nhằm diễn tả sự mềm mại uyển chuyển và đẹp đẽ (về cả hai mặt nghĩa đen và nghĩa bóng), “như đất cày”: diễn tả cuộc sống trồng trọt chốn ruộng đồng, hình ảnh đất cày là nguồn nuôi dưỡng sinh sôi cho cây lúa, cây rau, chứa đựng bao ước mơ đuọc mùa vụ, luống cày thẳng thắn… Thử đem so với “bùn”: bùn chỉ có cái nét uyển chuyển, linh động. Nét tính cách này đã có “lụa” diễn tả rồi, không cần bùn nữa.

Đọc ngữ âm của cả câu 3 lần nữa, thấy thanh âm bằng trắc rất uyển chuyển.

“Ôi tiếng Việt như đất cày, như lụa”: bằng trắc trắc bằng trắc bằng bằng trắc.

Lại có nhịp điệu thay đổi: 3/3/2 : ôi tiếng Việt/ như đất cày/ như lụa”.

Đọc nghe sướng tai lắm.

Câu 4: “óng tre ngà và mềm mại như tơ”: ví von tiếng Việt với hai hình ảnh “tre ngà” và “tơ tằm” (cả nghĩa đen và bóng) cùng là đặc sản Việt Nam.

 So với hai dị bản:

“ôi tiếng Việt như đất cày và như lụa”: dư chữ “và” (bởi thơ cô đọng nên nhà thơ cố tránh liên từ, giới từ, thì là mà…đến mức tối đa). Câu này 9 tiếng, dư 1 không cần thiết.

“ôi tiếng Việt như bùn, như lụa”. câu này có 7 tiếng, hơi hụt 1 tiếng. Vả lại “bùn: về ngữ nghĩa như phân tích ở trên là không có sức gợi tả như “đất cày”.

Kết: “Ôi tiếng Việt như đất cày, như lụa” là câu thơ hay nhất so với các dị bản.

Hai nhà xuất bản sau tránh “bùn” và chọn “đất cày”.

1.Thơ Việt Nam 1945-1985, NXBGD 1985  (bùn)
2. Lưu Quang Vũ – thơ và đời, NXB Văn hoá – Thông tin, 1999 (đấty).

3. Lưu Quang Vũ, thơ tình, NXB Văn học, 2002  (đất cày)

  v.v…còn các bản khác nữa chưa biết hết

 

Advertisements

Comments on: "Đề thi Văn tú tài quốc gia 2016 chưa hay !" (1)

  1. Lại Việt said:

    Bùn là phù sa lắng đọng, sau khi đã truyền dưỡng chất cho mọi loài thuỷ sinh. Lụa là kết cấu bền vững nhưng dẻo và bền vững. Hai loại này tạo nên hình dung từ cho tiếng Việt: có vay mượn từ từ các ngôn ngữ khác, khi thành thì rất Việt. Đất cày không có nghĩa gì cả!

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Mây thẻ

%d bloggers like this: