"Nói phải củ cải cũng nghe được"- Tục ngữ Việt Nam.

BÀN THÊM VỀ ĐỀ THI VĂN TÚ TÀI 2017 đối chiếu với ĐÁP ÁN của BỘ

Phùng Hoài Ngọc

1/* Về chuyện THẤU CẢM / EMPATHY, tôi có ý kiến chút:

Có nhiều người cho rằng “THẤU CẢM” là dịch từ tiếng Anh EMPATHY, nhưng “Thấu và Cảm”  vốn là từ Việt gốc Hán, vậy ta thử đối chiếu Anh- Hán xem sao.

Tôi lật giở Từ điển Anh- Trung, Oxford University xuất bản, ấn hành tại Đài Loan, năm 2000, trang 556:

EMPATHI THAU CAM

EMPATHY (noun): 同感,共感,同情 : đồng cảm, cộng cảm, đồng tình

(tôi phiên âm Hán Việt).

Họ không dịch EMPATHY là THẤU CẢM !

Thấu : suốt qua, xuyên suốt, rành mạch. Từ này là bổ ngữ chỉ mức độ sâu của đồng cảm,  đồng tình.

Đặng Hoàng Giang ghép “thấu” với “cảm” là cố ý tạo từ mới “thấu cảm”.

Tuy nhiên anh Đặng Hoàng Giang lại giaỉ thích theo lối phức tạp hoá rằng “nhìn thế giới bằng con mắt người khác” nghe hơi Tây tây quá. (Bởi vậy GS Trần Đình Sử mới bực mình hỏi vặn thế còn “cái tôi” biến mất à?

Đáo án của Bộ đây: “Thấu cảm là khả năng nhìn thế giới bằng con mắt của người khác, đặt mình vào cuộc đời của họ, là sự hiểu biết thấu đáo, trọn vẹn một ai đó”.

2/* Ban ra đề sai lầm cơ bản khi đưa ra câu hỏi 4  cho phần ĐỌC HIỂU:

 “Anh /chị có đồng tình với ý kiến: Lòng trắc ẩn có nguồn gốc từ sự thấu cảm? Vì sao?”.

Đáp án của Bộ: “Nêu rõ quan điểm đồng tình hoặc không đồng tình, lý giải hợp lý, thuyết phục về mối quan hệ về mối quan hệ giữa lòng trắc ẩn và sự thấu cảm”.

 Đây là câu hỏi mở. Chấm điểm tuỳ theo quan điểm và khả năng lý giải của thí sinh.

Theo tôi biết, phàm là loại bài thi ĐỌC HIỂU thì không có câu hỏi Mở.

“Đọc hiểu” là nhằm đánh giá khả năng đọc, hiểu, đúng, đủ nội dung một văn bản đã cho – một văn bản khách quan. Trong các môn thi ngoại ngữ, “đọc hiểu” thường dùng lối trắc nghiệm a.b.c.d, yêu cầu thí sinh chỉ việc chọn/ đánh dấu (không có chỗ cho đồng tình, lý giải, bình luận theo ý kiến cá nhân). Câu hỏi mở sẽ dùng loại đề khác.

(Ngày xưa Việt Nam chỉ dùng loại đề: “Phân tích đoạn văn, bài văn, bài thơ, câu danh ngôn”, chứ chưa có loại đề thi ĐỌC HIỂU. Về sau hẳn là tiếp thu ảnh hưởng của Anh ngữ với kiểu bài “Reading For Comprehension”)

Giới văn hoá học khẳng định rằng người Việt (và Á Đông) thiên về duy CẢM, phương Tây thiên về duy LÝ.  Ngôn ngữ là tấm gương phản chiếu nền văn hoá. Có nghĩa, ngôn từ tiếng Việt (kể luôn gốc Hán) rất phong phú đa dạng tinh tế về trường từ CẢM. Hà tất phải đối chiếu tiếng Anh khi tác gỉa Đặng Hoàng Giang cũng chỉ viết bằng tiếng Việt và không viện dẫn tiếng Anh.

3/* THỰC RA, “LÒNG TRẮC ẨN” MỚI LÀ TRỌNG TÂM CỦA ĐOẠN VĂN.

Tiếc thay, tác gỉa Đặng Hoàng Giang và Ban Ra Đề đều đi lệch hướng sang “thấu cảm”.

Phần I.ĐỌC HIỂU mở đầu là “Lòng trắc ẩn có nguồn gốc từ sự thấu cảm“. 

Tôi nghĩ, tác giả đã nhận thức sai ngay lập tức từ câu mở đầu.

Xin thưa, “lòng trắc ẩn” có nguồn gốc trong lòng người.

Chúng ta thường quí người có Tâm, có lòng thương người. Lòng trắc ẩn thuộc thiên lương như cách nói cổ xưa (thiên: trời sinh, có sẵn).

Nhân vật người tử tù Huấn Cao đã khuyên ông giám ngục “thầy Quản nên tìm về quê mà ở đã, rồi hãy nghĩ đến chuyện chơi chữ. Ở đây khó giữ thiên lương cho lành vững và rồi cũng đến nhem nhuốc mất cái đời lương thiện đi” (truyện Chữ người tử tù- Nguyễn Tuân).

Trắc ẩn (恻隱) l từ gốc Hán nhưng người Việt xưa nay dùng đã quen, như “động lòng trắc ẩn, giàu lòng trắc ẩn”. Nôm na hơn nữa: giàu lòng thương người. Bình thường thì chẳng cần phải chiết tự,  nhưng khi tranh luận thì mới phải đi sâu từ gốc.

恻 trắc: Thương xót, xót xa, bùi ngùi (chữ này có bộ Tâm đứng).

隱 ẩn: Nghĩa đen là “khuất, lấp”, nghĩa rộng, nghĩa bóng: “cảm xúc tâm trạng lo lắng, đau buồn không thể bộc bạch cho ai nấy đều biết, “nỗi khổ tâm”, cũng gọi là “ẩn tình”. (Chữ này cũng có bộ Tâm nằm).

Khi ghép “trắc” và “ẩn” thì dùng “ẩn” với nghĩa rộng.

Từ ghép trắc ẩn thuộc lương tâm. Một người có cái tâm sẽ cảm thông được nỗi khổ tâm của người khác.

Khởi đi từ lòng trắc ẩn ấy, có thể tìm hiểu thêm, dẫn tới hành vi an ủi, giúp đỡ, tuỳ khả năng và hoàn cảnh cụ thể, cốt sao giảm nhẹ nỗi khổ tâm của người khác.

“Lòng trắc ẩn” thuộc về phạm trù tình cảm, đạo đức chứ không phải phạm trù nhận thức (như tiến sĩ Giang mải miết thuyết minh vòng vo).

Ba chị em Thuý Kiều đi thăm mộ vào tiết Thanh minh. Chỉ có Kiều dừng lại khi nhìn thấy một ngôi mộ sụt lún (vì mưa nắng, thời gian), cỏ mọc um tùm, không có tấm bia, Kiều động lòng trắc ẩn dừng lại và hỏi Vương Quan mộ của ai. Vương Quan nói đó là mộ nàng Đạm Tiên kỹ nữ nổi tiếng… Kiều thắp nhang, bái lạy, lại làm bài thơ viếng vạch lên thân cây. Vương Quan đã giúp chị “thấu hiểu” về thân phận bi đát của Đạm Tiên. Lòng trắc ẩn đi trước, sự thấu hiểu đi sau, thúc đẩy thêm tình cảm của Kiều (ts Giang cố ép thành “thấu cảm” và nói ngược về nguồn gốc). Em gái Thuý Vân chẳng có lòng trắc ẩn, lại còn chê cười bà chị “Khéo dư nước mắt khóc người đời xưa”. Vương Quan vốn đã “thấu hiểu” cuộc đời bất hạnh của Đạm Tiên nhưng vẫn không có lòng trắc ẩn, anh ta thờ ơ, không quan tâm ngôi mộ đó.

“Lòng trắc ẩn” là khởi nguồn chủ động, từ đó người ta quan tâm đến đối tượng. Một ngôi mộ “sè sè nấm đất bên đàng” lạc lõng giữa những ngôi mộ cao ráo, sạch sẽ, gọn gàng, nhang toả khói. Chỉ có Thuý Kiều cảm thấy se lòng đứng lại nhìn. Từ đó nàng muốn “tìm hiểu” hỏi Vương Quan về thân phận người dưới mộ. Khi hiểu rõ cuộc đời tài hoa bạc mệnh Đạm Tiên thì chị khấn vái, rơi nước mắt, rồi làm thơ viếng vạch lên cây và tần ngần mãi, hai em giục giã mới chịu dời chân. Như thế,  “hiểu/thấu hiểu” chỉ giúp cho lòng trắc ẩn mạnh mẽ hơn, thúc đẩy hành vi tích cực hơn. (Giả sử Vương Quan không kể chuyện Đạm Tiên cho chị biết thì chị cũng sẽ ít nhất cắm một cây nhang cho ngôi mộ lạnh lẽo kia).

PHN

 

Advertisements

Comments on: "BÀN THÊM VỀ ĐỀ THI VĂN TÚ TÀI 2017 đối chiếu với ĐÁP ÁN của BỘ" (1)

  1. […] Hoài Ngọc (GNLT) – Về chuyện THẤU CẢM / EMPATHY, tôi có ý kiến chút: Có nhiều người cho […]

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Mây thẻ

%d bloggers like this: